Zmiany w VAT i NIP 2027 – najważniejsze zmiany w ustawie o VAT i ustawie o NIP

Prezydent RP podpisał ustawę z 4 września 2026 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników. Ustawa została ogłoszona 29 września 2026 r. w Dzienniku Ustaw pod poz. 1270.

Większość zmian wejdzie w życie 1 stycznia 2027 r., przy czym ustawa przewiduje również rozwiązania wchodzące w życie w innych terminach

Ustawa wprowadza zarówno rozwiązania deregulacyjne i upraszczające obowiązki podatników, jak i zmiany uszczelniające oraz doprecyzowujące przepisy VAT.

Spośród wszystkich wprowadzanych zmian warto zwrócić uwagę na kilka rozwiązań, które niekoniecznie wybijają się w przestrzeni medialnej, ale mogą mieć bardzo praktyczne znaczenie dla przedsiębiorców i biur rachunkowych.

1. Spis z natury VAT – koniec odrębnej informacji

Nowelizacja likwiduje obowiązek składania odrębnej informacji o dokonanym spisie z natury. Informacje dotyczące spisu pozostaną zawarte w JPK_VAT składanym za ostatni okres rozliczeniowy. Zmiana wejdzie w życie 1 stycznia 2027 r.

W praktyce: zmiana nie oznacza rezygnacji ze spisu z natury ani z obowiązku wykazania wynikającego z niego VAT. Znika jedynie dodatkowa informacja składana do urzędu.

2. Nabycie usług zwolnionych z VAT – zmiany w rozliczeniu

Zlikwidowany zostanie również obowiązek wykazywania w deklaracji podstawy opodatkowania w VAT w przypadku nabycia towarów i usług korzystających ze zwolnienia od podatku.

Zmiana dotyczy m.in. sytuacji, w której podatnik VAT nabywa usługę od podatnika korzystającego w swoim państwie z procedury SME. Obecnie nabywca musi rozliczyć import usług w Polsce, mimo że z uwagi na zastosowanie zwolnienia nie wykazuje VAT należnego. W konsekwencji w deklaracji wykazuje jedynie podstawę opodatkowania.

Po zmianach takie nabycia nie będą musiały być wykazywane w deklaracji, a nabywca nie będzie w tym przypadku uznawany za podatnika. Nie oznacza to natomiast wyłączenia samej czynności z VAT po stronie podatnika dokonującego świadczenia (czynności te nadal podlegają opodatkowaniu jako zwolnione z VAT).

3. VAT-Z – koniec obowiązku zgłoszenia przy zakończeniu działalności

Ustawa zakłada również likwidację obowiązku składania VAT-Z. Od 1 stycznia 2027 r. podatnicy wpisani do CEIDG lub KRS nie będą musieli składać odrębnego formularza VAT-Z w związku z zakończeniem działalności. Informacja o wykreśleniu działalności z CEIDG lub KRS będzie podstawą do wykreślenia podatnika z rejestru VAT. Wyjątkiem będzie sytuacja, w której podatnik podlega VAT również z innego tytułu niż prowadzona działalność gospodarcza, np. z tytułu najmu prywatnego. W takim przypadku samo wykreślenie działalności z CEIDG nie będzie oznaczało wykreślenia z VAT. Warto przed zamknięciem działalności upewnić się, czy w urzędzie skarbowym nadal nie wykonuje czynności, które powodują obowiązek rozliczania VAT.

4. Zawieszenie działalności – trzeba będzie wskazać okres wykonywania czynności

Nowe przepisy doprecyzowują również, że podatnik VAT, który w okresie zawieszenia działalności zamierza wykonywać czynności podlegające opodatkowaniu VAT (np. przy okazji sprzedaży środka trwałego), będzie zobowiązany wskazać konkretny okres ich wykonywania – w formacie „od–do”, wyrażony w dniach.

5. Wykaz podatników VAT – sprawdzenie statusu do 5 lat wstecz

Zmiany dotkną również Wykaz Podatników VAT – użytkownicy będą mogli sprawdzić status podatnika VAT według stanu na wybrany dzień przypadający w okresie do 5 lat wstecz, a nie jak jest do tej pory – wyłącznie na dzień sprawdzenia podmiotu w Wykazie.

6. WNT środka transportu – zmiana terminu zapłaty VAT

Zlikwidowany zostanie obowiązek zapłaty VAT w ciągu 14 dni od wewnątrzwspólnotowego nabycia środka transportu. Obowiązek ten był związany z wcześniejszymi zasadami dokumentowania rozliczenia VAT przy rejestracji pojazdu. Obecnie przepisy dotyczące przedstawiania zaświadczenia o zapłacie VAT zostały już uchylone, dlatego ustawodawca zdecydował się również usunąć powiązany z nimi obowiązek wcześniejszej zapłaty podatku. Zmiana nie obejmie podatników nieskładających deklaracji – w ich przypadku obowiązek zapłaty VAT w terminie 14 dni pozostanie.

7. Odpowiedzialność solidarna VAT – nowe zasady dla usług niematerialnych

Rozszerzony zostanie również zakres odpowiedzialności solidarnej nabywcy za zaległości podatkowe sprzedawcy. Nowe przepisy obejmą m.in. sytuacje, w których nabywca wiedział, że faktura zapłacona z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności została wystawiona przez podmiot nieistniejący, dokumentuje czynność niedokonaną albo zawiera kwoty niezgodne z rzeczywistością.

Odpowiedzialność solidarna zostanie również rozszerzona na wybrane usługi niematerialne, m.in. doradcze, reklamowe, zarządcze, badawcze oraz rachunkowo-księgowe, przy spełnieniu określonych w ustawie progów kwotowych – w przypadku, gdy należność ogółem wynikająca z faktury przekracza 15000 zł lub wartość usług w danym miesiącu będzie wyższa niż 50000 zł.

Co istotne, przekroczenie limitu 50 000 zł w danym miesiącu powoduje, że odpowiedzialność solidarna może objąć również poszczególne usługi, których wartość jednostkowa nie przekracza 15 000 zł.

Autorzy projektu wskazują w uzasadnieniu 2 praktyczne przypadki, kiedy odpowiedzialność solidarna wystąpi:

– przedsiębiorca nabył w listopadzie usługi reklamowe w kwocie brutto 17000zł;

– przedsiębiorca nabył w grudniu od jednego podmiotu usługi reklamowe (13000zł brutto), usługi badania rynku (25000 zł brutto) i usługi związane z zatrudnieniem (40000zł brutto) – odpowiedzialność solidarna będzie mogła objąć wszystkie wskazane transakcje.

8. System kaucyjny – zmiany w rozliczaniu VAT

Nowelizacja doprecyzowuje również zasady rozliczania VAT w systemie kaucyjnym. Zmiany dotyczą m.in. dokumentowania i przechowywania danych związanych z niezwróconą kaucją:

– ewidencja VAT związana z rozliczeniem VAT od niezwróconej kaucji będzie musiała być przechowywana przez 5 lat od zakończenia roku, w rozliczeniu za który wykazano różnicę;

– rozliczenie wartości niezwróconej kaucji odbywać się będzie wg stawki VAT dla danego produktu, obowiązującej na ostatni dzień roku, w rozliczeniu za który dokonuje się opodatkowania wartości niezwróconej kaucji.

9. Kasy rejestrujące – nowe obowiązki od 2027 roku

Zmiany dotyczące kas rejestrujących:

– obowiązek złożenia wniosku o wyrejestrowanie kasy w określonym terminie;

– sankcje za niewyrejestrowanie nieużywanej kasy;

– zakaz wymiany pamięci fiskalnej w kasach z elektronicznym zapisem kopii – od 1 lipca 2027 r.

Dwie pierwsze zmiany będą miały zastosowanie od 1 stycznia 2027 r., natomiast zakaz wymiany pamięci fiskalnej wejdzie w życie 1 lipca 2027 r.

10. TAX FREE – elektroniczna odprawa od 2028 roku

Od 1 lipca 2028 r. możliwe będzie również dokonywanie przez podróżnych tzw. e-odprawy w terminalu TAX FREE, czyli samodzielnego i dobrowolnego potwierdzania wywozu towarów objętych dokumentem TAX FREE za pomocą zautomatyzowanego systemu.

11. Skład VAT – nowe rozwiązanie dla obrotu międzynarodowego

Wprowadzenie do porządku prawnego składu VAT dla podmiotów prowadzących działalność w obszarze międzynarodowego obrotu towarowego. Nowa instytucja ma na celu uproszczenie rozliczeń VAT podmiotów prowadzących działalność w obszarze międzynarodowego obrotu towarowego. Ze względu na zakres regulacji temat składu VAT zasługuje na osobne omówienie. Szczegóły dotyczące zasad funkcjonowania tej instytucji przedstawię w jednym z najbliższych wpisów na blogu BOP.

12. Zmiany w rejestracji do VAT od 2027 roku

W 2027 roku dojdzie do kilku zmian w zakresie rejestracji do VAT. Dodane zostaną nowe przesłanki do odmowy rejestracji do VAT oraz do wykreślenia z VAT i przywrócenia do VAT. Ponadto przedsiębiorcy nie będą musieli składać niektórych dokumentów rejestracyjnych.

Chcesz dowiedzieć się więcej o rejestracji do VAT? Sprawdź mój poradnik [LINK].

12.1. Nowe przesłanki odmowy rejestracji VAT

Zgodnie z ustawą do porządku prawnego zostaną wprowadzone dwie nowe przesłanki do odmowy rejestracji jako podatnika VAT.

Od 1 stycznia 2027 r. odmowa rejestracji będzie możliwa w przypadku braku ustanowienia przedstawiciela podatkowego, jeżeli na podmiocie będzie ciążył obowiązek jego ustanowienia. Odmowa rejestracji będzie również możliwa w przypadku podatnika wcześniej wykreślonego z rejestru VAT z powodu niezłożenia deklaracji, do czasu uzupełnienia brakujących deklaracji. W praktyce oznacza to, że od 1 stycznia 2027 r. organ podatkowy otrzyma dodatkowe podstawy do odmowy rejestracji, których obecne przepisy nie przewidują.

Ponadto znowelizowano przesłankę dotyczącą braku kontaktu z podatnikiem lub jego pełnomocnikiem, rozszerzając ją również na brak kontaktu z przedstawicielem podatkowym.

Więcej o odmowie rejestracji do VAT – [LINK].

12.2. Brak przedstawiciela podatkowego a wykreślenie z VAT

Konsekwencją wprowadzenia przesłanki odmowy rejestracji w przypadku braku przedstawiciela podatkowego, jeżeli podmiot jest zobowiązany do jego ustanowienia, jest również rozszerzenie katalogu przesłanek wykreślenia z rejestru podatników VAT. Jeżeli podatnik ustanowił przedstawiciela podatkowego i ten zrezygnuje a nie zostanie ustanowiony nowy przedstawiciel podatkowy, pomimo istnienia takiego obowiązku, to naczelnik urzędu skarbowego będzie mógł wykreślić podatnika z rejestru podatników VAT. Podatnik będzie natomiast mógł złożyć wniosek o przywrócenie do rejestru podatników VAT, w terminie 2 miesięcy od dnia wykreślenia, jeżeli usunie przesłankę negatywną – ustanowi przedstawiciela podatkowego.

12.3. Zmiana adresu a VAT-R

Od 1 stycznia 2027 r. podatnik VAT nie będzie musiał składać aktualizacyjnego VAT-R wyłącznie z powodu zmiany właściwości naczelnika urzędu skarbowego wynikającej ze zmiany danych adresowych. Zmiana adresu powodująca zmianę właściwości miejscowej będzie więc obsługiwana bez dodatkowego VAT-R z tego tylko powodu.

13. Co zmienią nowe przepisy VAT w praktyce?

Nowelizacja nie zmienia podstawowych zasad rozliczania VAT, ale wprowadza szereg zmian, które mogą uprościć codzienną obsługę podatników i zmienić sposób postępowania w konkretnych sytuacjach. W praktyce zmiany będą szczególnie istotne dla podmiotów zagranicznych zobowiązanych do ustanowienia przedstawiciela podatkowego oraz podatników, którzy zostali wykreśleni z rejestru VAT z powodu niezłożenia deklaracji.

Dla przedsiębiorców i biur rachunkowych szczególnie istotne będą nowe zasady dotyczące zakończenia działalności, weryfikacji statusu kontrahentów oraz odpowiedzialności solidarnej.

Warto zwrócić uwagę również na rozwiązania, które nie powodują bezpośrednio powstania nowych obowiązków, ale zmieniają sposób postępowania w konkretnych sytuacjach – jak czynności wykonywane w okresie zawieszenia działalności czy rozliczenie WNT środków transportu.

Część zmian zacznie obowiązywać już od 1 stycznia 2027 r., dlatego warto uwzględnić je przy aktualizacji procedur i systemów obsługi podatników.